Επισκόπηση της Έκθεσης 2025 για τα Περιστατικά εις Βάρος Χώρων Θρησκευτικής Σημασίας

Ανάλυση Θεσμικού Πλαισίου, Ιστορικής Αναδρομής και Στατιστικών Δεδομένων (2015-2025)

__________________________________________________________________

1. Εισαγωγή και Εκδοτική Ταυτότητα

Η ετήσια Έκθεση για τα περιστατικά εις βάρος χώρων θρησκευτικής σημασίας συμπληρώνει έντεκα (11) έτη συνεχούς καταγραφής (2015–2025) από τη Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Η έκδοση αυτή, υπό τη διεύθυνση του Γενικού Γραμματέα Γιώργου Καλαντζή, αποτελεί πλέον έναν θεσμοθετημένο δίαυλο που εξυπηρετεί δύο βασικούς και αλληλοσυμπληρούμενους σκοπούς: την έγκυρη καταγραφή και αποτύπωση των επιθέσεων κατά χώρων λατρείας και μνήμης, και την αξιόπιστη ενημέρωση για το ελληνικό και διεθνές θεσμικό πλαίσιο προστασίας της θρησκευτικής ελευθερίας στην Επικράτεια.

Η Έκθεση διανέμεται ελεύθερα σε ηλεκτρονική μορφή στην ελληνική και αγγλική γλώσσα μέσω της επίσημης ιστοσελίδας του Υπουργείου (www.minedu.gov.gr), καθιστώντας τα δεδομένα προσβάσιμα στην εγχώρια και διεθνή κοινότητα για ερευνητικούς, νομικούς και θεσμικούς σκοπούς.

2. Θεσμικό Πλαίσιο και η Μεταρρύθμιση του ν. 5224/2025

Η προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας στην Ελλάδα βασίζεται σε στέρεες συνταγματικές και νομοθετικές προβλέψεις. Στο Σύνταγμα της Ελλάδος χρησιμοποιείται ο όρος «επικρατούσα θρησκεία» για την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία του Χριστού, ένας όρος που ιστορικά και νομικά (όπως έχει επιβεβαιωθεί από αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας) δεν συνεπάγεται την ύπαρξη «κρατικής θρησκείας», ούτε στερεί από τα άλλα δόγματα τη θρησκευτική ελευθερία, αλλά διαπιστώνει το πραγματικό γεγονός της πλειοψηφίας και επιφέρει συγκεκριμένες κανονιστικές συνέπειες (όπως οι επίσημες αργίες).

Η έννοια της «γνωστής θρησκείας», η οποία εισήχθη νομοθετικά με τον ν. 4301/2014, παρέχει τη δυνατότητα σε κάθε θρησκευτική κοινότητα να αποκτά νομική προσωπικότητα (Θρησκευτικό Νομικό Πρόσωπο – Θ.Ν.Π.) μέσω δικαστικής απόφασης, επιλύοντας χρόνια προβλήματα αστικών και ληξιαρχικών πράξεων.

Η σημαντικότερη και πιο ριζοσπαστική μεταρρύθμιση της τελευταίας περιόδου εισήχθη με το Β’ Κεφάλαιο του ν. 5224/2025, ο οποίος κατάργησε πλήρως το αναχρονιστικό νομοθετικό πλαίσιο του 1938 σχετικά με την αδειοδότηση των χώρων λατρείας. Με το νέο αυτό σύστημα:

• Οι χώροι λατρείας διακρίνονται πλέον σαφώς σε ευκτήριους οίκους (με επιφάνεια έως 200 τ.μ.) και ναούς (με επιφάνεια άνω των 200 τ.μ.).
• Υπάγονται στον Κτιριοδομικό Κανονισμό στην κατηγορία «Συνάθροιση Κοινού», με αυστηρή πρόβλεψη για ελάχιστο εμβαδό 0,65 τ.μ. δαπέδου ανά άτομο, διασφαλίζοντας την ασφάλεια των πιστών και των περιοίκων.
• Καθορίζεται ότι η εγγραφή θρησκευτικού λειτουργού στο επίσημο μητρώο αναστέλλεται αυτόματα σε περίπτωση άσκησης ποινικής δίωξης για κακουργήματα ή συγκεκριμένα πλημμελήματα (όπως κλοπή, απάτη, παράβαση καθήκοντος, ενδοοικογενειακή βία κ.ά.) έως την έκδοση αμετάκλητης απόφασης.

Κατά το έτος 2025, υπό το νέο καθεστώς, υποβλήθηκαν συνολικά 13 αιτήσεις για άδεια ίδρυσης και λειτουργίας χώρων λατρείας, εκ των οποίων οι 8 εγκρίθηκαν, 1 απορρίφθηκε και 4 παρέμεναν εκκρεμείς στο τέλος του έτους εν αναμονή της έκδοσης της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης (Κ.Υ.Α.). Παράλληλα, ανακλήθηκαν 2 άδειες λειτουργίας ευκτηρίων οίκων λόγω αλλαγής ιδιοκτησιακού καθεστώτος και μη τήρησης των νόμιμων γενικών προϋποθέσεων.

3. Ιστορική Εξέλιξη της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων

Η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων έχει βαθιές ιστορικές ρίζες που ταυτίζονται με τη γένεση του νεότερου Ελληνικού Κράτους. Ήδη από την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (1821–1822) και τη θέσπιση του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος» την 1η Ιανουαρίου 1822, ορίστηκε η λειτουργία Υπουργείου «Θρησκείας», με πρώτο «Μίνιστρο των Θρησκευτικών» τον επίσκοπο Ανδρούσης Ιωσήφ. Η θεσμική αυτή σύνδεση των θρησκευτικών υποθέσεων με τη δημόσια διοίκηση διατηρήθηκε στη Β’ Εθνοσυνέλευση στο Άστρος (1823), ενώ στη Γ’ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (1827) οι αρμοδιότητες πέρασαν στον Γραμματέα «επί του δικαίου και της παιδείας».

Το 1833, επί βασιλείας Όθωνος, ιδρύθηκε η Γραμματεία «επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως», η οποία στην ιδρυτική της διακήρυξη τόνιζε ρητά τη δέσμευση της Πολιτείας να απονέμει στους υπηκόους οποιασδήποτε θρησκείας την «εντελεστάτην, ως προς τας θρησκευτικάς των δοξασίας, ελευθερίαν». Η ιστορική αυτή αναδρομή αναδεικνύει ότι η διαφύλαξη της θρησκευτικής ελευθερίας και η εποπτεία των λατρευτικών χώρων υπήρξαν ανέκαθεν βασικός πυλώνας της κρατικής υπόστασης της Ελλάδας.

4. Στατιστική Καταγραφή και Γεωγραφική Απεικόνιση (2015-2025)

Στα έντεκα έτη λειτουργίας του Δικτύου καταγραφής περιστατικών (2015–2025) έχουν σημειωθεί συνολικά 4.795 περιστατικά εις βάρος χώρων θρησκευτικής σημασίας. Κατά το έτος 2025 καταγράφηκαν 386 περιστατικά, παρουσιάζοντας ελαφρά μείωση σε σχέση με τα 412 περιστατικά του 2024 και σημαντική πτώση από τα 608 περιστατικά του 2023. Από το σύνολο των περιστατικών όλων των θρησκευμάτων για το 2025, το 47% έχει εξιχνιαστεί, ενώ για το 53% οι δράστες παραμένουν άγνωστοι.

Η συλλογή των στοιχείων γίνεται μέσω του Δικτύου καταγραφής, στο οποίο συμμετέχουν οι ίδιες οι θρησκευτικές κοινότητες και κρατικοί φορείς (ΕΛ.ΑΣ., Εισαγγελίες, Υπουργεία Εξωτερικών, Δικαιοσύνης και Πολιτισμού). Σημαντική τεχνολογική καινοτομία αποτέλεσε η θέση σε δοκιμαστική λειτουργία στις 19/12/2024 και σε οριστική λειτουργία στις 20/2/2025 μιας διαδικτυακής πλατφόρμας, όπου οι θρησκευτικοί φορείς καταχωρίζουν απευθείας τα περιστατικά, εξασφαλίζοντας ταχύτητα και ακρίβεια.

Πίνακας: Εξέλιξη του αριθμού των καταγεγραμμένων περιστατικών (2015–2025)

5. Αναλυτικά Στοιχεία ανά Θρησκευτική Κοινότητα

5.1 Χριστιανισμός (Ορθόδοξη Εκκλησία & Λοιπά Δόγματα)

Η συντριπτική πλειοψηφία των καταγεγραμμένων περιστατικών για το 2025 αφορά την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος, με 362 καταγεγραμμένα συμβάντα (ποσοστό 93,78% επί του συνόλου). Στην Επικράτεια υφίστανται 9.833 ενοριακοί και μοναστηριακοί ναοί, οι οποίοι αποτελούν Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ). Τα περιστατικά αφορούν κυρίως διαρρήξεις και κλοπές χρημάτων από παγκάρια, αλλά καταγράφηκαν επίσης βανδαλισμοί, βεβηλώσεις, συλήσεις τάφων, απόπειρες εμπρησμού, βλασφημίες, καθώς και περιστατικά χριστιανοφοβικού χαρακτήρα. Σημειώνεται ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με το Ψήφισμά του της 21ης Ιανουαρίου 2026 (TA-10-2026-0014), αναγνώρισε για πρώτη φορά ρητά σε επίσημο κοινοβουλευτικό κείμενο το ζήτημα της «χριστιανοφοβίας» («Christianophobia») εντός της Ε.Ε.

Στον τομέα της θεσμικής μέριμνας, ο ν. 4957/2022 επέλυσε οριστικά χρονίζοντα προβλήματα μισθοδοσίας του κλήρου, συστήνοντας μόνιμες οργανικές θέσεις εφημερίων (2.311 στην Εκκλησία της Ελλάδος, 955 στην Εκκλησία της Κρήτης και 266 στα Δωδεκάνησα). Παράλληλα, θεσμοθετήθηκε η περικοπή κατά 50% των αποδοχών κληρικών σε βάρος των οποίων ασκείται ποινική δίωξη για σοβαρά αδικήματα.

Για τα λοιπά χριστιανικά δόγματα, καταγράφηκαν 7 περιστατικά εις βάρος των Γνησίων Ορθοδόξων Χριστιανών (Γ.Ο.Χ.), 4 εις βάρος των Χριστιανών Μαρτύρων του Ιεχωβά (κυρίως ρίψεις αυγών σε εισόδους ευκτηρίων οίκων στη Σητεία και την Κόρινθο) και 1 περιστατικό απόπειρας διάρρηξης στην Αγγλικανική Εκκλησία στην Αθήνα.

5.2 Ιουδαϊσμός και Αντιμετώπιση του Αντισημιτισμού

Κατά το έτος 2025 καταγράφηκαν 11 περιστατικά αντισημιτικού χαρακτήρα (ποσοστό 2,85% επί του συνόλου). Τα συμβάντα αυτά περιλαμβάνουν βανδαλισμούς με αναγραφή συνθημάτων (όπως «FREE PALESTINE», «FREE GAZA», «FUCK ZIONISM») ή σχεδιασμό σβάστικας σε Συναγωγές, εβραϊκά νεκροταφεία και μνημεία του Ολοκαυτώματος (π.χ. στη Λάρισα, τη Θεσσαλονίκη, τον Βόλο κ.ά.). Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος (Κ.Ι.Σ.Ε.) εξέδωσε ανακοίνωση έντονης ανησυχίας στις 19 Ιουνίου 2025, ενώ απέστειλε επίσημες επιστολές προς τους Δημάρχους Ιωαννίνων και Χανίων για την επικόλληση αντισημιτικών αφισών με το σύνθημα «ΔΕΝ ΣΑΣ ΘΕΛΟΥΜΕ ΕΔΩ» σε δημόσιους χώρους.

Η ελληνική Πολιτεία έχει αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η νομοθετική απαγόρευση της κακόβουλης άρνησης του Ολοκαυτώματος (ν. 4285/2014), η ίδρυση του Μουσείου Ολοκαυτώματος Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη (ν. 4547/2018), καθώς και η απαλλαγή από τον ΦΠΑ για τις σχετικές δωρεές ανέγερσης (ν. 4972/2022). Επίσης, στο πλαίσιο εκπαιδευτικών προγραμμάτων της Γενικής Γραμματείας με το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος (ΕΜΕ), αντικαταστάθηκε σχολικό κείμενο της Γ’ Γυμνασίου που ενίσχυε αντισημιτικά στερεότυπα με νέο κείμενο παραχθέν μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης (Υ.Α. 50253/Δ2/8-5-2025).

5.3 Μουσουλμανισμός και Έργα Ανάδειξης Μνημείων

Για το έτος 2025 καταγράφηκε 1 περιστατικό εις βάρος μουσουλμανικών χώρων (0,26% επί του συνόλου), το οποίο αφορούσε αναγραφή συνθημάτων antifa στην περίφραξη του Γενί Τζαμί Θεσσαλονίκης.

Στον τομέα των δικαιωμάτων της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη, ο ν. 4964/2022 («Εκσυγχρονισμός Μουφτειών Θράκης») ρύθμισε θέματα οργάνωσης και λειτουργίας των Μουφτειών, ενώ το 2025 ολοκληρώθηκε με επιτυχία ο διορισμός του Σερίφ Εμίν ως Μουφτή Διδυμοτείχου. Παράλληλα, ο ν. 5224/2025 αναγνώρισε επίσημα τη θρησκευτική κοινότητα των Μπεκτασήδων – Αλεβιτών Μουσουλμάνων της Θράκης, ικανοποιώντας ένα αίτημα που είχε υποβληθεί από το 2018.

Η Έκθεση υπογραμμίζει την έμπρακτη μέριμνα του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση και ανάδειξη οθωμανικών μνημείων. Στη Ρόδο, ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση του Τεμένους Ρετζέπ Πασά (συνολικού προϋπολογισμού 900.000€) και του ιστορικού νεκροταφείου Μουράτ Ρεΐς (700.000€) με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ εγκαινιάστηκε ο αρχαιολογικός χώρος της «Περβόλας». Στην Κω, ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του σεισμόπληκτου Τεμένους Ντεφτερντάρ στην πλατεία Ελευθερίας.

5.4 Άλλα Θρησκεύματα

Στην Ελλάδα λειτουργούν νομίμως αδειοδοτημένοι χώροι λατρείας άλλων θρησκευτικών κοινοτήτων. Συγκεκριμένα, υφίστανται αδειοδοτημένοι χώροι για τους Βουδιστές (5 χώροι), τους Ινδουϊστές (3 χώροι), τους Μπαχάι (5 χώροι), την Ελληνική Εθνική Θρησκεία (1 χώρος) και τη Σαϊεντολογία (1 χώρος), επιβεβαιώνοντας τον πλουραλισμό και την έμπρακτη κατοχύρωση της ανεμπόδιστης άσκησης λατρείας για κάθε δόγμα και θρησκεία στη χώρα.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

• Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων, Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (2026). Έκθεση 2025 για τα Περιστατικά εις Βάρος Χώρων Θρησκευτικής Σημασίας στην Ελλάδα.
• Νόμος 5224/2025 (ΦΕΚ Α’ 142) – Ρυθμίσεις για την αδειοδότηση χώρων λατρείας και οργάνωση θρησκευτικών κοινοτήτων.
• Νόμος 4957/2022 (ΦΕΚ Α’ 141) – Διατάξεις για τις οργανικές θέσεις εφημερίων και τη μισθοδοσία του κλήρου.
• Νόμος 4964/2022 (ΦΕΚ Α’ 150) – Εκσυγχρονισμός Μουφτειών Θράκης.
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (2026) – Ψήφισμα της 21ης Ιανουαρίου 2026 σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα (TA-10-2026-0014).