«Η κοινωνία είναι μια σύμπραξη όχι μόνο μεταξύ των ζώντων, αλλά και μεταξύ των νεκρών, των ζώντων και εκείνων που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί.» Η περίφημη αυτή φράση του Edmund Burke αποτελεί ίσως την καλύτερη περιγραφή του τι πραγματικά σημαίνει συντηρητισμός.
- Αναστάσιος Πουλόπουλος, φιλόλογος
Ο συντηρητικός δεν αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως ιδιοκτησία της δικής του γενιάς. Δεν θεωρεί ότι έχει δικαίωμα να εξαντλήσει τους φυσικούς πόρους, να αλλοιώσει τα τοπία ή να καταστρέψει ό,τι παρέλαβε από τους προγόνους του. Αντιθέτως, θεωρεί καθήκον του να παραδώσει στους απογόνους του μια πατρίδα τουλάχιστον εξίσου όμορφη, ασφαλή και ακμαία με εκείνη που ο ίδιος κληρονόμησε.
Αυτή είναι η βαθύτερη έννοια του συντηρητισμού. Και γι’ αυτό η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος δεν είναι μια αριστερή ή προοδευτική ιδέα, αλλά μία βαθιά συντηρητική αρχή.
Ο Βρετανός φιλόσοφος Roger Scruton, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συντηρητικούς διανοητές, υποστήριζε ότι η οικολογία δεν πρέπει να στηρίζεται στον κρατικό εξαναγκασμό ούτε σε διεθνείς γραφειοκρατίες, αλλά στην αγάπη του ανθρώπου για τον τόπο του, ιδέα που ονόμασε oikophilia.
Η σημερινή αντίληψη περί οικολογίας, αντίθετα, μοιάζει να έχει απομακρυνθεί από αυτή την απλή αλήθεια. Στη Δύση, η προστασία του περιβάλλοντος μετατράπηκε σταδιακά σε ένα περίπλοκο πλέγμα ακραίας ιδεολογίας, υπερεθνικής γραφειοκρατίας και συμβολικών πολιτικών. Η έννοια της οικολογίας έχει εγκλωβιστεί σε μια λογική που μετρά την επιτυχία με τον αριθμό των ανεμογεννητριών, των φωτοβολταϊκών πάρκων, των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και των ευρωπαϊκών κανονισμών.
Η ίδια Ευρωπαϊκή Ένωση που ασχολείται με τα χάρτινα καλαμάκια, τα πλαστικά καπάκια που πρέπει να μένουν ενωμένα με το μπουκάλι ή με ολοένα αυστηρότερους περιορισμούς στην καθημερινότητα των πολιτών, αποδεικνύεται πολύ λιγότερο αποτελεσματική όταν πρόκειται για την ουσιαστική προστασία των ευρωπαϊκών δασών.
Η Ελλάδα, κάθε καλοκαίρι, φλέγεται. Τα τελευταία χρόνια η χώρα μας έχει χάσει εκατομμύρια στρέμματα δασικών εκτάσεων. Η Αττική, η Εύβοια, ο Έβρος, η Ρόδος, η Χίος, η Κρήτη και δεκάδες ακόμη περιοχές έχουν μετατραπεί σε απέραντες εκτάσεις στάχτης. Μαζί τους χάνονται πολύτιμα οικοσυστήματα, σπάνια είδη της ελληνικής πανίδας και χλωρίδας, περιουσίες και ολόκληρα τοπία που αποτελούσαν μέρος της ιστορικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου.
Κι όμως, η κυβέρνηση συνεχίζει να αυτοχαρακτηρίζεται ως η πιο «πράσινη» που γνώρισε ποτέ η χώρα, γεμίζοντας εύφορες εκτάσεις, καμένες κορυφογραμμές και φυσικά τοπία με χιλιάδες τόνους χάλυβα, σκυροδέματος και γυαλιού, και παρουσιάζοντάς το ως περιβαλλοντική πρωτοπορία. Επενδύει πολύ περισσότερο στην επικοινωνία της «πράσινης μετάβασης» παρά στην πραγματική προστασία του φυσικού πλούτου της χώρας.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στη σημερινή «πράσινη» ιδεολογία και στη συντηρητική αντίληψη για το περιβάλλον. Ο συντηρητισμός θεωρεί τη φύση εθνική κληρονομιά και τη διατήρησή της πατριωτικό καθήκον.
Ακριβώς γι’ αυτό, μια πραγματικά συντηρητική περιβαλλοντική πολιτική θα ξεκινούσε από εκεί που όλες σχεδόν οι ελληνικές κυβερνήσεις αποτυγχάνουν εδώ και δεκαετίες: τη διαχείριση των δασών.
Η Ελλάδα χρειάζεται επειγόντως μια Δασική Υπηρεσία, στα πρότυπα του αμερικανικού United States Forest Service ή του γαλλικού Office National des Forêts. Έναν οργανισμό στελεχωμένο με δασολόγους, δασοπόνους και ειδικούς επιστήμονες, με αποκλειστική αποστολή τη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων, την πρόληψη των πυρκαγιών, την επιτήρηση, την εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας και τη διαρκή παρακολούθηση της κατάστασης των δασών.
Παράλληλα, απαιτείται η αναδιοργάνωση της Πολιτικής Προστασίας σε μια υπηρεσία με σαφή επιτελικό και συντονιστικό ρόλο απέναντι σε κάθε φυσική ή τεχνολογική καταστροφή.
Συγχρόνως, η πρόληψη πρέπει να αποκτήσει την ίδια βαρύτητα με την καταστολή.
Η αποτελεσματική δασοπροστασία ξεκινά τον χειμώνα και την άνοιξη, με συστηματικό καθαρισμό των δασών, διάνοιξη και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, με επιστημονικά σχεδιασμένη διαχείριση της καύσιμης ύλης.
Η ελεγχόμενη βόσκηση μπορεί να μειώσει τη χαμηλή βλάστηση χωρίς να υποβαθμίζει το οικοσύστημα, ενώ απαιτείται η απλούστευση των διαδικασιών, ώστε πιστοποιημένοι υλοτομικοί συνεταιρισμοί να μπορούν να απομακρύνουν γερασμένα ή άρρωστα δέντρα και νεκρή βιομάζα, μειώνοντας έτσι το φορτίο καύσιμης ύλης.
Παράλληλα, η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, όπως συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης καπνού, δίκτυα αισθητήρων, δορυφορική επιτήρηση και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μπορεί να επιτρέψει την αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς στα πρώτα της λεπτά, όταν ακόμη είναι διαχειρίσιμη.
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της αναδάσωσης. Η διάθεση φορέων, εταιρειών, οργανισμών ή απλών πολιτών να φυτέψουν δέντρα είναι αξιέπαινη. Δεν αρκεί, όμως. Οι αναδασώσεις πρέπει να σχεδιάζονται από δασολόγους, να βασίζονται στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, να χρησιμοποιούν κατάλληλα ενδημικά είδη και να συνοδεύονται από πολυετή παρακολούθηση και φροντίδα.
Η προστασία του περιβάλλοντος δεν ανήκει ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά. Ανήκει στις επόμενες γενιές.
Αυτό σημαίνει ότι η προστασία της φύσης δεν μπορεί να είναι περιστασιακή. Δεν μπορεί να εξαντλείται σε δηλώσεις συμπαράστασης μετά από κάθε μεγάλη πυρκαγιά ούτε σε εξαγγελίες που ξεχνιούνται με τις πρώτες βροχές.
Η Ελλάδα χρειάζεται μια πραγματική εθνική στρατηγική για τα δάση της. Με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Με επιστημονική τεκμηρίωση. Με διαρκή διαχείριση. Με πρόληψη αντί για καταστολή. Με ευθύνη αντί για μετακύλιση ευθυνών.
Γιατί η πιο ουσιαστική πράσινη πολιτική δεν είναι εκείνη που αλλάζει τα καλαμάκια ή προσθέτει νέους κανονισμούς, αλλά εκείνη που διασφαλίζει ότι τα παιδιά μας θα γνωρίσουν την Ελλάδα ως μια χώρα με πράσινα βουνά, ζωντανά δάση και φυσικά τοπία αντάξια της ιστορίας της.
Ας κάνουμε, λοιπόν, την Ελλάδα, πράσινη ξανά!
