Συμπληρώνονται 71 χρόνια από τη μαύρη επέτειο των γεγονότων της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου 1955, όταν ένα κρατικά κατευθυνόμενο πογκρόμ σφράγισε βίαια την αρχή του τέλους για τον ακμάζοντα Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης, αλλά και για τις κοινότητες των Αρμενίων και των Εβραίων.
Η αφορμή για το οργανωμένο ξέσπασμα βίας δεν υπήρξε ένα αυθόρμητο λαϊκό κύμα, αλλά μια προμελετημένη επιχείρηση Ειδικού Πολέμου των τουρκικών μηχανισμών ασφαλείας, η οποία σχεδιάστηκε στα υψηλότερα κλιμάκια της κυβέρνησης του Αντνάν Μεντερές και του Γενικού Επιτελείου της Άγκυρας, με στόχο να επηρεαστεί η Τριμερής Διάσκεψη του Λονδίνου για το Κυπριακό.
Το φιτίλι άναψε στη Θεσσαλονίκη, με τη βομβιστική επίθεση χαμηλής ισχύος στο τουρκικό προξενείο και στο παρακείμενο πατρικό σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ.
Πρωταγωνιστής της προβοκάτσιας ήταν ο Οκτάι Εγκίν, Έλληνας μουσουλμάνος από τη Σαλμώνη Ροδόπης, γιος πρώην βουλευτή, ο οποίος σπούδαζε στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης απολαμβάνοντας ταυτόχρονα υποτροφίες τόσο από το ελληνικό κράτος όσο και από το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών. Σε συνεργασία με τον φύλακα του προξενείου, Χασάν Ουτσάρ, τοποθέτησε τον εκρηκτικό μηχανισμό, πράξη που ομολογήθηκε και οδήγησε στη σύλληψή του. Αφού αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση, διέφυγε στην Τουρκία υπό συνθήκες που άφησαν ερωτήματα για την αδράνεια των ελληνικών αρχών. Εκεί, η τουρκική κρατική μηχανή τον αντάμειψε με μια θεαματική σταδιοδρομία στις μυστικές υπηρεσίες (ΜΑΗ/ΜΙΤ), στην Αστυνομία και αργότερα ως νομάρχη στο Νεβσεχίρ της Καππαδοκίας.
Η είδηση της έκρηξης παραποιήθηκε άμεσα και διαδόθηκε από την εφημερίδα İstanbul Ekspres σε ένα έκτακτο παράρτημα που λειτούργησε ως σύνθημα γενικής επίθεσης. Μέσα σε λίγες ώρες, ένα συντονισμένο πλήθος άνω των 100.000 ατόμων, με προκαθορισμένες ομάδες κρούσης, εξοπλισμό και ονομαστικούς καταλόγους μη μουσουλμάνων, μετέτρεψε το Πέρα και τις ιστορικές συνοικίες του Βοσπόρου σε κόλαση. Ο απολογισμός υπήρξε τραγικός: χιλιάδες λεηλατημένα και κατεστραμμένα σπίτια και καταστήματα, δεκάδες καμένες εκκλησίες, βεβηλωμένα νεκροταφεία, πυρπολημένα σχολεία, δολοφονίες κληρικών και πολιτών, καθώς και εκατοντάδες βιασμοί γυναικών.
Τη φρίκη κατέγραψαν ξένοι ανταποκριτές, μεταξύ των οποίων και ο Ίαν Φλέμινγκ, ο οποίος βρισκόταν στην Πόλη για συνέδριο της Interpol και αποτύπωσε το μίσος που ξεχύθηκε στους δρόμους, αντλώντας αργότερα στοιχεία για τα λογοτεχνικά έργα του Τζέιμς Μποντ.
Η αλήθεια για τον επιχειρησιακό σχεδιασμό των Σεπτεμβριανών αποκαλύφθηκε πλήρως στα πρακτικά της δίκης στο νησί Γιασσίαντα (Πλάτη) μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1960. Μαρτυρίες κορυφαίων αξιωματούχων επιβεβαίωσαν ότι υπουργοί της κυβέρνησης Μεντερές προανήγγειλαν ανοιχτά τη βόμβα στη Θεσσαλονίκη ως μέσο εκβιασμού στο Κυπριακό, ενώ ο μετέπειτα στρατηγός Σαμπρί Γιρμιμπέσογλου παραδέχθηκε απερίφραστα ότι το πογκρόμ ήταν έργο του Γραφείου Ειδικού Πολέμου. Παρά τη μεταγενέστερη καταδίκη πολιτικών προσώπων, οι βαθύτεροι μηχανισμοί του βαθέος κράτους έμειναν στο απυρόβλητο, ενώ τα πρόσωπα-κλειδιά που εκτέλεσαν τις διαταγές ανταμείφθηκαν υπηρεσιακά.
Πηγή / Προέλευση Ιστορική έρευνα και αρχειακά ντοκουμέντα / Επεξεργασία rodopipress
Σχόλιο Σύνταξης
Εβδομήντα ένα χρόνια μετά, η μνήμη των Σεπτεμβριανών παραμένει μια ανοιχτή πληγή και ταυτόχρονα ένα αμείλικτο μάθημα εθνικής επαγρύπνησης. Το πογκρόμ του 1955 δεν υπήρξε παρέκκλιση, αλλά η κορύφωση μιας συστηματικής πολιτικής εθνοκάθαρσης που συρρίκνωσε τον ιστορικό Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης από τους 100.000 σε ελάχιστες χιλιάδες σήμερα, κουρελιάζοντας στην πράξη τη Συνθήκη της Λωζάννης. Για τη Θράκη και ειδικότερα για τη Ροδόπη, η υπόθεση του Οκτάι Εγκίν φωτίζει με ανατριχιαστική διαύγεια πώς οι μηχανισμοί υβριδικού και ειδικού πολέμου της γείτονος επιχείρησαν και επιχειρούν να εργαλειοποιήσουν πρόσωπα και καταστάσεις εντός των μειονοτικών δομών, εκμεταλλευόμενοι παράλληλα την κρατική αφέλεια ή τον εγκλωβισμό των εκάστοτε ελληνικών κυβερνήσεων σε διπλωματικές υποχωρήσεις. Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης δεν αποτελεί απλώς μια τυπική επετειακή υποχρέωση τιμής στα θύματα, αλλά απαραίτητο εργαλείο κατανόησης των διαχρονικών μεθόδων του τουρκικού αναθεωρητισμού.
