Εδώ και δύο εβδομάδες βρίσκεται σε εξέλιξη ο πόλεμος στο Ιράν, και γι’ ακόμη μία φορά οι Έλληνες βρήκαμε ακόμα μία ευκαιρία να διχαστούμε, διαλέγοντας στρατόπεδο σε έναν πόλεμο που δεν είναι δικός μας. Στη σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ από τη μία πλευρά και του Ιράν από την άλλη, ένα μέρος της ελληνικής κοινής γνώμης σπεύδει να ταυτιστεί πλήρως με τη μία πλευρά, ενώ ένα άλλο κάνει το ίδιο με την αντίπαλη. Σαν να πρόκειται για δικές μας πατρίδες. Σαν να διακυβεύεται το μέλλον τους περισσότερο από το μέλλον της Ελλάδας.
- του Αναστάσιου Πουλόπουλου, φιλολόγου
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι καινούργιο. Οι Έλληνες συχνά παθιαζόμαστε με τις συγκρούσεις άλλων λαών, υιοθετώντας τα επιχειρήματα και τα συναισθήματά τους, ενώ την ίδια στιγμή ξεχνάμε να θέσουμε το πιο απλό και ουσιαστικό ερώτημα: τι συμφέρει την Ελλάδα;
Στη διεθνή πολιτική, άλλωστε, τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά απ’ όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Στη γεωπολιτική σκακιέρα δεν κερδίζει όποιος έχει δίκιο, αλλά όποιος διαθέτει ισχύ, στρατηγική και συμμάχους. Τα κράτη δεν επιλέγουν -ή δεν θα έπρεπε να επιλέγουν- πλευρά με βάση την ηθική ή τις ιδεολογικές συμπάθειες, αλλά με βάση το συμφέρον τους. Έτσι, το συμφέρον της Ελλάδας δεν μπορεί να καθορίζεται από συναισθηματικές ταυτίσεις με ξένες συγκρούσεις, αλλά από ψυχρή ανάλυση των γεωπολιτικών δεδομένων.
Αν δούμε τα πράγματα με αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα οφείλει πρώτα απ’ όλα να θυμηθεί ποια είναι. Η ιστορία και η γεωγραφία της χώρας μας δείχνουν ξεκάθαρα ότι η Ελλάδα υπήρξε διαχρονικά ναυτική δύναμη. Η ισχύς της δεν βρισκόταν ποτέ στις απέραντες χερσαίες εκτάσεις, αλλά στη θάλασσα, στη ναυτιλία, στα λιμάνια και στις εμπορικές διαδρομές που συνέδεαν την Ανατολή με τη Δύση.
Ακόμη και σήμερα, η ελληνική εμπορική ναυτιλία αποτελεί μία από τις ισχυρότερες στον κόσμο. Η Ελλάδα είναι ένα κράτος που ζει από τη θάλασσα και ευημερεί το παγκόσμιο εμπόριο. Αυτό από μόνο του καθορίζει και τη στρατηγική της θέση στον κόσμο.
Στον σύγχρονο γεωπολιτικό ανταγωνισμό διαμορφώνονται δύο διαφορετικές λογικές ισχύος. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ναυτικές δυνάμεις και τα δίκτυα θαλάσσιου εμπορίου που συνδέουν τις οικονομίες του κόσμου. Από την άλλη πλευρά βρίσκονται οι χερσαίες δυνάμεις της Ευρασίας που προσπαθούν να δημιουργήσουν εναλλακτικούς εμπορικούς διαδρόμους πάνω στη στεριά.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο εμπορικός διάδρομος IMEC, που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και από εκεί με την Κύπρο και την Ελλάδα, ανοίγοντας μια νέα θαλάσσια και σιδηροδρομική αρτηρία εμπορίου προς την Ευρώπη. Πρόκειται για ένα σχέδιο που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη ναυτιλία και στις θαλάσσιες μεταφορές – έναν τομέα στον οποίο η Ελλάδα αποτελεί παγκόσμια δύναμη.
Απέναντι σε αυτή τη λογική βρίσκεται το ανταγωνιστικό σχέδιο του λεγόμενου “One Belt, One Road”, που προωθεί κυρίως η Κίνα και το οποίο βασίζεται σε χερσαίες διαδρομές που διατρέχουν την Ευρασία. Σε αυτόν τον άξονα συμμετέχουν χώρες όπως το Ιράν και η Τουρκία, οι οποίες φιλοδοξούν να μετατραπούν σε κεντρικούς κόμβους ενός τεράστιου δικτύου χερσαίων μεταφορών.
Η σύγκρουση αυτή δεν είναι απλώς οικονομική. Είναι βαθιά γεωπολιτική. Και η Ελλάδα, ως ναυτικό έθνος, έχει κάθε λόγο να ενισχύει τις δομές και τις συμμαχίες που βασίζονται στη θάλασσα και στο θαλάσσιο εμπόριο. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εμπλέκεται άμεσα σε κάθε πολεμική σύγκρουση της περιοχής. Σημαίνει όμως ότι πρέπει να στηρίζει με συνέπεια το στρατηγικό πλαίσιο που εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά της.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας και Κύπρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ενεργοποίηση του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Ελλάδας – Κύπρου και η αποστολή αεροναυτικών δυνάμεων προς την Κύπρο είναι κινήσεις προς τη σωστή κατεύθυνση. Όμως τέτοιες πρωτοβουλίες δεν θα έπρεπε να λαμβάνονται μόνο ως αντίδραση σε μια κρίση στη Μέση Ανατολή, αλλά να αποτελούν σταθερή στρατηγική του Ελληνισμού εδώ και δεκαετίες.
Η Κύπρος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ευρύτερου γεωπολιτικού χώρου του Ελληνισμού. Η ασφάλεια της Κύπρου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ασφάλεια της Ελλάδας και η παρουσία ελληνικών αεροναυτικών δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί βασικό στοιχείο αποτροπής απέναντι σε κάθε αναθεωρητική δύναμη της περιοχής.
Ταυτόχρονα, μακροπρόθεσμος στόχος του Ελληνισμού πρέπει να είναι η πλήρης κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ολόκληρη την επικράτειά της. Η ύπαρξη ξένων κυρίαρχων βάσεων στο νησί αποτελεί ιστορικό κατάλοιπο της αποικιοκρατικής εποχής και περιορίζει την κυριαρχία του κυπριακού κράτους. Η απομάκρυνσή τους, σε βάθος χρόνου, θα σήμαινε όχι μόνο ενίσχυση της κυπριακής κυριαρχίας αλλά και επέκταση του γεωπολιτικού χώρου του Ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Έτσι θα δοθεί το έναυσμα και για την εκδίωξη των τουρκικών δυνάμεων κατοχής από το βόρειο τμήμα της νήσου.
Όλα αυτά, όμως, προϋποθέτουν μια βασική αλλαγή νοοτροπίας. Η Ελλάδα θα μπορέσει να λειτουργήσει ως σοβαρή γεωπολιτική δύναμη μόνο όταν αρχίσει να σκέφτεται στρατηγικά και όχι συναισθηματικά. Όταν πάψει να διχάζεται για τις συγκρούσεις άλλων και αρχίσει να εξετάζει ψύχραιμα πώς επηρεάζουν τα δικά της συμφέροντα.
Η Ελλάδα θα καταστεί πραγματικά μεγάλη δύναμη μόνο όταν αντιληφθούμε τον Ελληνισμό ως ένα ενιαίο γεωπολιτικό σύνολο. Έναν Ελληνισμό που περιλαμβάνει τη Βόρειο Ήπειρο, τη Θράκη, το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου και την Κύπρο. Έναν Ελληνισμό που, μέσα από τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία, διατηρεί ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς που εκτείνονται στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.
Όταν αντιληφθούμε αυτή την πραγματικότητα, τότε ίσως σταματήσουμε να διχαζόμαστε για τις πατρίδες των άλλων και αρχίσουμε επιτέλους να υπερασπιζόμαστε τη δική μας.
Πρώτα η Ελλάδα. Πρώτα το συμφέρον του Ελληνισμού.
